In de oudheid
Er waren geen gaten in de burgerlijke status. In Rome was het al vanaf Marcus Aurelius verplicht om pasgeboren baby's te registreren zodat ze later hun status als vrij man konden bewijzen. De wettelijke registratie van huwelijken bestond echter pas bij Justinianus.
Hoe oud zijn de parochieregisters?
Al in 1406 eiste een synode van pastoors dat ze een doopregister bijhielden.
In Frankrijk
Rond de 15e eeuw, in enkele parochies, werden ze wijdverspreid en verplicht onder François 1e (artikel 51 van de ordonnantie van Villers-Cotterêts in 1539). De ordonnantie van april 1667, Titel XX, art. 7 tot 18 legde de verplichting op aan pastoors om akten op te stellen en het Latijn werd vervangen door het Frans. Het edict van Nantes (1568) vertrouwde de verantwoordelijkheid voor de burgerlijke status van protestanten toe aan predikanten van het gereformeerde geloof, een bevoegdheid die hun in 1685 werd ontnomen toen hetzelfde edict werd herroepen. Het Edict van Lodewijk XVI (28 november 1787) droeg gerechtsdeurwaarders op om akten van de burgerlijke stand op te stellen voor niet-katholieken.
Onze regio's zijn niet getroffen door dit edict. We staan onder de invloed van de Spaanse
Met de Reformatie
De situatie stond op het punt te veranderen. Geconfronteerd met kritiek van de hervormers en de groei van de huwelijkswetgeving in protestantse staten, werd het principe van verplichte kerkelijke viering en het bijhouden van bijbehorende registers vastgelegd. Vóór het Concilie werd een verloving gevolgd door seksuele relaties effectief omgezet in een huwelijk.
De Raad van Trente
Van 15-12-1545 tot 4-12-1563
In 1563 vaardigde het Concilie van Trente algemene voorschriften uit voor het bijhouden van doop- en trouwregisters. De canons van het decreet "Uwmetsi" over de plechtigheid van het huwelijk zijn duidelijk: alleen uitdrukkelijke en plechtige toestemming, uitgedrukt in de tegenwoordige tijd (ik neem jou tot mijn echtgenote) is een huwelijk. Zelfs als het huwelijk in de kerk of voor een kerk werd voltrokken, bepaalde het decreet duidelijk dat het huwelijk nietig was als het niet werd voltrokken in aanwezigheid van de pastoor en twee of drie getuigen, voorafgegaan door de publicatie van bannen en vergezeld van het bijhouden van huwelijksregisters. Deze bepalingen werden in 1614 aangevuld door de Romeins ritueel van Paulus V voor sterfgevallen. Vanaf die tijd kwamen er steeds meer bisschoppelijke verordeningen die het bijhouden van registers verplicht stelden. De meeste parochies openden echter pas na 1600, of zelfs na 1650, registers. De oudste doopregisters in ons land dateren uit 1565, kort na het Concilie van Trente. Ze zijn afkomstig uit de parochie van Sainte-Gudule en de kerk van La Chapelle in Brussel en worden bewaard in het Brussels Stadsarchief (Rue des tanneurs 65, tel. 02 279 53 20).
12 juli 1611
Het Eeuwigdurende Edict van Albert en Isabella beveelt de magistraten van onze plaatsen om twee kopieën van de registers te maken.
6 augustus 1778
Het edict van keizerin Maria Theresia stelde vast dat deze registers op de meeste plaatsen met zo weinig zorg en nauwkeurigheid waren opgesteld. Het nieuwe edict bepaalde dat registers in tweevoud moesten worden bijgehouden door de burgerlijke autoriteiten.
17 juni 1796
De Franse Conventie van 29 Prairial jaar IV (17 juni 1796) maakte definitief een einde aan het bijhouden van parochieregisters, die geen juridische waarde meer hadden.
10 mei 1865
Het Belgische parlement keurde een wet goed die het bijhouden van alfabetische tabellen op basis van de registers van het Ancien Régime verplicht stelde.
Bronnen :
E. SABBE, Les registres paroissiaux et leur conservation en Belgique, in archivum, IX (1959), p.3-14.
R; MOLS, Les registres paroissiaux sous l'ancien régime. Leur Histoire, in NRT, LXXVIII (1956),487-514.
J. ROELSTRAETE, Handleiding voor Genealogisch onderzoek in Vlaanderen, VVF Roeselare, (1998), 304 -306.
L. ROY, Manuel de généalogie, Atelier de généalogie, Cercle d'Histoire de Rixensart, (2000), 108.
http://www.publius-historicus.com/c_trente.htm
